Kısa cevap
Zekât, Tevbe suresinin 60. ayetinde sayılan sekiz sınıfa verilir; bunların başında yoksullar, düşkünler ve borçlular gelir. Kişi zekâtını annesine, babasına, dedelerine, ninelerine, çocuklarına, torunlarına ve eşine veremez. Zekât alacak kişinin dinen zengin sayılmaması, yani nisab miktarı mala sahip olmaması gerekir.
Kur'an'da sayılan sekiz sınıf
Zekâtın kimlere verileceğini Kur'an belirler. Tevbe suresinin 60. ayetinde sekiz sınıf sayılır:
- 1Fakirler: temel ihtiyaçlarını karşılayacak kadar geliri olmayan, nisab miktarı mala sahip bulunmayanlar.
- 2Miskinler (düşkünler): hiçbir şeyi olmayan, fakirden daha zor durumda bulunanlar.
- 3Zekât görevlileri: zekâtı toplamak ve dağıtmakla görevlendirilenler.
- 4Kalpleri İslam'a ısındırılacak olanlar (müellefe-i kulûb).
- 5Özgürlüğüne kavuşturulacak köle ve esirler.
- 6Borçlular: borcunu ödeyemeyecek durumda olanlar.
- 7Allah yolunda olanlar.
- 8Yolda kalmış yolcular: memleketinde malı olsa bile yolda parasız kalanlar.
Kimlere zekât verilmez
Kişi zekâtını usulüne (anne, baba, dede, nine), fürûuna (çocuk ve torunlar) ve eşine veremez; çünkü bu kişilerin geçimi zaten onun sorumluluğundadır. Dinen zengin sayılan, yani temel ihtiyaçları dışında nisab miktarı mala sahip olan kimseye de zekât verilmez.
Kardeş, amca, hala, dayı, teyze, yeğen, gelin ve damat gibi yakınlar ise ihtiyaç sahibi olduklarında zekât alabilir. Yoksul akrabayı gözetmek hem zekâtı yerine getirir hem akrabalık bağını güçlendirir.
Bir kuruma verilen zekât nasıl yerine gelir
Zekâtın geçerli olması için malın, hak sahibi kişinin mülkiyetine geçmesi gerekir. Bu yüzden bir vakfa ya da derneğe verilen zekât, o kurum parayı zekât almaya ehil kişilere ulaştırdığında yerine gelmiş olur. Kurum burada zekât verenin vekilidir.
Umut Eli'nde zekât bağışları diğer bağışlardan ayrı bir fonda tutulur ve yalnızca ihtiyacı tespit edilmiş, zekât almaya ehil ailelere verilir.
Verirken zekât olduğunu söylemek gerekir mi
Hayır. Zekâtta aranan şey verenin niyetidir. Verilen kişiye bunun zekât olduğunu söylemek şart değildir; onu incitmemek için söylememek daha uygun görülmüştür.
Sık sorulanlar
Kardeşime zekât verebilir miyim?
Evet. Kardeşiniz ihtiyaç sahibiyse ve nisab miktarı mala sahip değilse zekâtınızı ona verebilirsiniz.
Zekâtı tek kişiye mi, birkaç kişiye mi vermeliyim?
İkisi de olur. Zekâtınızı tek bir ihtiyaç sahibine verebileceğiniz gibi birkaç kişi arasında da paylaştırabilirsiniz.
Hasta bir çocuğun ailesine zekât verilir mi?
Zekât hastalığa değil ihtiyaca göre verilir. Aile, tedavi sürecinde geçim sıkıntısına düşmüşse ve nisab miktarı mala sahip değilse zekât alabilir.